Kapsam 1, 2 ve 3 emisyonları nedir? GHG Protocol rehberi
Kapsam 1 doğrudan, Kapsam 2 satın alınan enerjiden, Kapsam 3 ise değer zincirinden kaynaklanan emisyonlardır. GHG Protocol bu üç kapsamı karbon envanterinin ortak dili olarak kullanır.
Demo talep etRenokta Ekibi ·

- 1. Sınır kararıEnvantere hangi tesis ve faaliyetlerin gireceği belirlenir.
- 2. Kapsam 1Yakıt yakma, işletme araçları ve soğutucu kaçakları doğrudan hesaplanır.
- 3. Kapsam 2Satın alınan elektrik ve ısı konum ve piyasa bazlı ele alınır.
- 4. Kapsam 3Değer zincirindeki anlamlı kategoriler adım adım eklenir.
- 5. Birleşik raporKapsamlar ayrı gösterilerek toplam CO₂e raporlanır.
GHG Protocol, kurumsal emisyonları üç kapsama ayırır. Kapsam 1, kuruluşun sahip olduğu ya da kontrol ettiği kaynaklardan çıkan doğrudan emisyonlardır. Kapsam 2, satın alınan elektrik, ısı ve buharın üretiminden kaynaklanan dolaylı emisyonlardır. Kapsam 3 ise değer zincirindeki diğer tüm dolaylı emisyonları içerir.
Kapsam 1 emisyonları nelerdir?
Kapsam 1, kuruluşun kendi kontrolündeki kaynaklardan atmosfere doğrudan verilen emisyonlardır. Kaynak sizin tesisinizde ya da aracınızda olduğu için veri toplamak genellikle en kolay kapsamdır.
- Kazan, fırın ve jeneratörlerde doğal gaz, fuel oil ya da başka yakıtların yakılması.
- Şirketin sahip olduğu veya kiraladığı ve işlettiği araçların yakıt tüketimi.
- Soğutma ve klima sistemlerinden kaçan soğutucu gazlar.
- Üretim sürecinin kendisinden çıkan, yanma dışı proses emisyonları.
Kapsam 2 emisyonları nedir?
Kapsam 2, kuruluşun satın aldığı elektrik, ısı, buhar veya soğutmanın üretildiği yerde ortaya çıkan emisyonlardır. Emisyon santralde oluşur; ancak talebi sizin tüketiminiz doğurduğu için envanterinize girer.
Çoğu kuruluşta elektrik, Kapsam 2'nin en büyük kalemidir. Bu nedenle sayaç verisi burada belirleyicidir: tüketim ne kadar ayrıntılı ölçülürse hangi tesis, vardiya ya da ekipmanın payının yüksek olduğu o kadar net görülür.
Sınır nasıl çizilir: işletme kontrolü mü, sermaye payı mı?
Hangi tesislerin Kapsam 1 ve 2 sayılacağı, seçilen konsolidasyon yaklaşımına bağlıdır. İşletme kontrolünde kuruluşun işlettiği tesislerin tamamı, sermaye payında ise kuruluşun sahip olduğu pay oranı kadarı envantere girer.
Hangi yaklaşımın seçildiği yazılı olarak belirtilmeli ve yıllar arasında değiştirilmemelidir. Kiralanan bir bina ya da iştirak gibi durumlarda karar, kapsamı doğrudan değiştirebilir.
Konum bazlı ve piyasa bazlı yöntem arasında ne fark vardır?
GHG Protocol, Kapsam 2 için iki yaklaşımın birlikte raporlanmasını önerir. Konum bazlı yöntem, tüketimin yapıldığı şebekenin ortalama emisyon yoğunluğunu kullanır. Piyasa bazlı yöntem ise kuruluşun fiilen seçtiği elektrik ürünlerini, örneğin sözleşmeye bağlı yenilenebilir enerji belgelerini yansıtır.
İki yöntem farklı sonuç verebilir; fark hata değil, yaklaşımların farklı soruları yanıtlamasından gelir. Hangi emisyon faktörlerinin ve belgelerin kullanılacağı güncel resmi kaynaklara göre belirlenmelidir.
Kapsam 3 emisyonları nelerdir?
Kapsam 3, kuruluşun faaliyetlerinden doğan ancak sahip olmadığı ya da kontrol etmediği kaynaklardan çıkan emisyonlardır. Hem tedarik zincirinin yukarı akışını hem de ürünün satıştan sonraki yaşamını kapsar.
- Satın alınan mal ve hizmetlerin üretimi.
- Tedarikçi ve müşteri taşımacılığı, iş seyahatleri ve çalışanların işe gidiş gelişi.
- Atıkların bertarafı.
- Satılan ürünlerin kullanımı ve ömrü sonundaki işlenmesi.
Kapsam 3 çoğu kuruluşta en büyük paydır ama verisi en zor toplanan kapsamdır; çünkü veri tedarikçilerden veya tahminlerden gelir. Bu yüzden önce Kapsam 1 ve 2'yi sağlam kurmak, ardından anlamlı Kapsam 3 kategorilerini adım adım eklemek daha sağlıklıdır.
Kapsam 3 hangi kategorilere ayrılır?
GHG Protocol Kapsam 3 Standardı, değer zincirini on beş kategoriye ayırır. Satın alınan mal ve hizmetler, sermaye malları, yakıt ve enerji ile ilgili faaliyetler, taşımacılık, atık, iş seyahati, çalışan ulaşımı, kiralanan varlıklar, satılan ürünlerin kullanımı ve yatırımlar bunlardan bazılarıdır.
Her kuruluş için tüm kategoriler anlamlı değildir. Ölçeğe ve sektöre göre önemli olanlar seçilir, dışarıda bırakılanların gerekçesi kayda geçirilir.
Kapsamlar arasında çift sayım olur mu?
Doğru kurulmuş bir envanterde bir emisyon yalnızca bir kapsamda sayılır. Örneğin kendi aracınızın yakıtı Kapsam 1'dedir; aynı yakıtın üretimi ise Kapsam 3 kapsamında ayrı bir kalem olarak ele alınır. Bu ayrımı yapmak için sınırın baştan açık olması gerekir.
Çift sayımı önlemenin en pratik yolu, her sayaç ve veri kaynağının hangi kapsama gittiğini gösteren bir ölçüm planı tutmaktır.
Kapsamlar raporda nasıl gösterilir?
Her kapsam ayrı satırda gösterilir ve toplam yalnızca bunların bir özeti olarak sunulur. Böylece okuyucu, toplam değişse bile hangi kapsamın değiştiğini görür. Kapsam 2 için konum ve piyasa bazlı sonuçlar yan yana verilir.
Raporda kullanılan sınır, dönem ve emisyon faktörü kaynakları da kısa bir notla belirtilir. Bu bilgiler, sonucun başka bir yıl veya kuruluşla karşılaştırılıp karşılaştırılamayacağını belirler.
Ölçüm altyapısı hangi kapsamlara katkı sağlar?
Sayaç ve sensör verisi en doğrudan Kapsam 1 ve Kapsam 2'ye katkı sağlar. Elektrik sayaçları Kapsam 2'yi, doğal gaz ve yakıt sayaçları ile araç km verisi Kapsam 1'i besler. Kapsam 3 için ise genellikle ek veri kaynakları gerekir.
Sonuç olarak üç kapsamı doğru ayırmak, envanterin güvenilirliğinin temelidir. Kapsamlara göre ölçüm ve raporlama için karbon ayak izi izleme çözümümüz ile ihtiyaç keşfi görüşmesinde mevcut veri kaynaklarınızı birlikte değerlendirebiliriz.
Sık sorulan sorular
- Kapsam 1, 2 ve 3 arasındaki temel fark nedir?
- Kapsam 1 kuruluşun kontrolündeki kaynaklardan çıkan doğrudan emisyonlardır. Kapsam 2 satın alınan enerjiden, Kapsam 3 ise değer zincirindeki diğer kaynaklardan gelen dolaylı emisyonlardır.
- Elektrik tüketimi hangi kapsama girer?
- Satın alınan elektrik Kapsam 2'ye girer. Emisyon santralde oluşur ama talebi sizin tüketiminiz doğurduğu için envanterinizde yer alır.
- Konum bazlı ve piyasa bazlı Kapsam 2 hesabı nedir?
- Konum bazlı yöntem şebeke ortalamasını kullanır. Piyasa bazlı yöntem, kuruluşun seçtiği elektrik ürünlerini yansıtır. GHG Protocol ikisinin birlikte raporlanmasını önerir.
- Kapsam 3 hesaplanmak zorunda mı?
- Zorunluluk, uygulanan standarda, mevzuata ve müşteri taleplerine göre değişir. Güncel resmi metinlere bakılmalıdır; çoğu kuruluş önce Kapsam 1 ve 2'yi kurar.
- Şirket araçları hangi kapsamdadır?
- Şirketin sahip olduğu ya da kontrol ettiği araçların yakıt tüketimi Kapsam 1'dedir. Çalışanın kendi aracıyla yaptığı iş seyahatleri ise genellikle Kapsam 3'e girer.
